HARCERSKA METODA WYCHOWANIA W PRACY NAUCZYCIELA

Zrodzony ponad 100 lat temu ruch skautowy, w Polsce nazwany harcerstwem, wypracował metody pracy z dziećmi i młodzieżą, które na stałe znalazły swoje miejsce w pedagogice. ZHP dopracowało się własnej metody harcerskiej upowszechniając ją poza organizacją. Jest to system oddziaływań wychowawczych opartych na wieloletnim doświadczeniu, popartych działaniami praktycznymi, który możemy nazwać pedagogiką harcerską.

Harcerstwo jest organizacją wychowawczą, spełniającą swoją funkcję opiekuńczo-edukacyjno-wychowawczą dla dzieci i młodzieży w różnych placówkach, w różnych środowiskach, stosownie do ich potrzeb. Swoim masowym charakterem stanowi pewnego rodzaju fenomen wychowania i edukowania. Od kilkudziesięciu już lat to, co proponują harcerscy instruktorzy, nie traci na aktualności i trafia do kolejnych pokoleń młodych ludzi jako skuteczny i atrakcyjny sposób wychowania. Decyduje o tym Harcerski System Wychowawczy rozumiany „jako jedność zasad harcerskiego wychowania, metod i programu, w którym istotną rolę odgrywa osobisty przykład instruktora”. (Statut ZHP)

„Misją ZHP jest wychowywanie młodego człowieka, czyli wspieranie go we wszechstronnym rozwoju i kształtowaniu charakteru przez stawianie wyzwań. Wychowuje młodych ludzi na prawych, aktywnych i odpowiedzialnych obywateli w duchu wartości zawartych w Prawie Harcerskim”. (Statut ZHP)

Jestem nauczycielką nauczania zintegrowanego z 10-letnim stażem, pełniącą funkcję drużynowego zuchowego. Zauważam w pracy nauczycieli zbieżność pomiędzy metodami harcerskimi, a tymi jakie stosują na co dzień w swojej pracy.

Statut ZHP mówi, że „wychowanie w harcerstwie opiera się na normach moralnych, wywodzących się z uniwersalnych, kulturowych i etycznych wartości chrześcijańskich, kształtuje postawy szacunku wobec każdego człowieka, uznając system wartości duchowych za sprawę osobistą każdego członka organizacji”.

Przyglądając się zasadom harcerskiego wychowania: służba, braterstwo, praca nad sobą, chciałoby się powiedzieć, że takimi zasadami powinien kierować się każdy nauczyciel w swojej pracy. Wielu z nas kształtuje w swoich uczniach pozytywnąpostawę wobec świata, serdeczną i przyjacielskąwobec drugiego człowieka oraz rozbudza chęć doskonalenia własnej osobowości.

Harcerską metodę cechuje pozytywność, indywidualność, wzajemność oddziaływań, dobrowolność i świadomość celów, pośredniość i naturalność. Analizując pracę nauczycieli w klasach I-III, mogę powiedzieć, że są to cechy charakteryzujące ich pracę. Osiągnięcie sukcesu przez ucznia w najmłodszych klasach wymaga od nauczyciela dokonania wczesnej diagnozy, wychwyceniadeficytów i zaburzeń. Przede wszystkim jednak odkrycia jego uzdolnień, predyspozycji, którymi będzie można skompensować braki. Może się to tylko udać w atmosferze akceptacji dziecka, podkreślania jego osiągnięć i zalet, dostrzegania tego co dobre. Wymaga to również zindywidualizowanego podejścia do każdego ucznia. Stawiania przed nim zadań na miarę jego możliwości. W zespole klasowym uczymy się od siebie wzajemnie, każdy może stać się wzorem do naśladowania, może osiągnąć sukces w innej dziedzinie. Ta wzajemność oddziaływań sprawia, że uczniowie stają się współodpowiedzialni za przebieg lekcji, za proces uczenia się, pracuje chętniej, czasem ponad swoje możliwości.

W 1935r. Aleksander Kamiński przeprowadził eksperyment, w czasie którego starał się przenieść na grunt nauczania szkolnego trzy podstawowe elementy metody harcerskiej: zabawę, system zastępowy i sprawności oraz swoistą atmosferę, która daje możliwość budowania więzi, kształtowania postaw i rozwijania kompetencji społecznych dzieci i młodzieży. Główne założenia jego koncepcji to 4 sposoby organizowania lekcji: zabawa dydaktyczna, zajęcia w grupie, lista umiejętności i swoista atmosfera wychowawcza. Kamiński przywiązywał ogromna wagę do roli zabawy „we wzmacnianiu zainteresowań uczniów”. Praca w grupach była odzwierciedleniem pracy zastępów, odpowiedzialność i realizowania wspólnych zadań.  Dziecko zdobywające jakieś umiejętności wpisywało je na listę jako potwierdzenie ich zdobycia. Atmosfera życzliwości wobec uczniów, nauczyciel udzielający częściej pochwał i aprobaty niż nagany, lubiany i szanowany przez swoich uczniów. Mimo upływu lat wszystkie zaproponowane przez A. Kamińskiego sposoby organizacji lekcji nie straciły na aktualności. Mogę śmiało powiedzieć, że stosuje się je coraz częściej jako metody aktywizujące uczniów. Uczniowie realizują już w klasach nauczania zintegrowanego projekty, zadania w kilkuosobowych grupach, dokonują podziału obowiązków, wyznaczają etapy pracy. Uczy ich to samodzielności i odpowiedzialności. Gry dydaktyczne są również na stałe obecne w pracy z najmłodszymi. Czy jest to w przedszkolu zabawa w sklep, czy w późniejszym etapie edukacji, np.opracowanie planu podróży, cel jest ten sam. Nauczyć dziecko zaradności, reguł działania, planowania i gospodarowania. Nauczyciel w dzisiejszej szkole ma umożliwić dzieciom poznawanie świata, wspomagać ich samodzielność, inspirować i rozbudzać ciekawość, a także motywować do dalszego rozwoju. Musi dostosowywać sposób przekazywania  wiedzy i kształtowania umiejętności do naturalnej w tym wieku aktywności dzieci. U dzieci w klasach I-III naturalną będzie zabawa w kogoś lub coś, odgrywanie ról. Rola nauczyciela -wychowawcy jest tożsama z rolą drużynowego gromady zuchowej, który jest wodzem i autorytetem, koordynuje pracę, ale także bierze udział w zabawie.

Uniwersalność metodyki harcerskiej daje każdemu nauczycielowi możliwość, chociażby fragmentarycznego wykorzystania w swojej pracy harcerskich narzędzi wychowawczych dla odpowiedniej grupy wiekowej ze świadomością, że metoda harcerska w wychowaniu dzieci i młodzieży daje znakomite efekty.

IWONA KOBUS

Dodaj komentarz